Ebu Simbel tapınakları ve güneş olayı: ziyaret rehberi

Ebu Simbel, Asvan'ın yaklaşık 280 kilometre güneyinde, Nasır Gölü kıyısında II. Ramses'in MÖ 13. yüzyılda kayaya oydurduğu iki tapınaktır: büyüğü firavunun kendisine ve tanrılara, küçüğü eşi Nefertari'ye ve tanrıça Hathor'a adanmıştır. Her yıl 22 Şubat ve 22 Ekim civarında güneş ışınları büyük tapınağın en içteki odasına kadar ulaşır. Asvan'dan kara yoluyla yaklaşık 3-4 saatte ya da kısa bir iç hat uçuşuyla gidilir.

Ebu Simbel'i kim, neden yaptırdı?

II. Ramses, yaklaşık 66 yıl tahtta kalan ve Mısır'ın dört bir yanına en çok anıt bırakan firavunlardan biridir. Ebu Simbel'i, Mısır'ın güney sınırında, Nubya topraklarının başladığı yerde yaptırdı. Nil'den gelen her kervan ve gemi, kayalığa oyulmuş dev yüzlerle karşılaşacak ve firavunun gücünü unutmayacaktı.

Büyük tapınağın cephesinde, her biri yaklaşık 20 metre boyunda dört oturan Ramses heykeli bulunur. Soldan ikincisi, tapınağın tamamlanmasından kısa süre sonra yaşanan bir depremde yıkıldı; başı ve gövdesinin bir kısmı hâlâ ayaklarının dibinde yatıyor. Dev heykellerin bacakları arasındaki küçük figürler ise firavunun annesini, eşini ve çocuklarını gösterir.

İçeri girdiğinizde sizi, Osiris görünümlü Ramses heykellerinin dayandığı sekiz sütunlu bir salon karşılar. Duvarlardaki en ünlü sahneler, MÖ 1274 civarında Hititlere karşı yapılan Kadeş Savaşı'nı anlatır. Ramses bu savaşı büyük bir zafer gibi resmettirdi, oysa sonuç kesin değildi. Yaklaşık 15 yıl sonra iki devlet tarihin bilinen en eski barış antlaşmalarından birini imzaladı; antlaşmanın Hitit başkenti Hattuşa'da bulunan çivi yazılı kil tablet nüshası bugün İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nde sergileniyor. Ebu Simbel'de durup duvardaki savaş arabalarına bakarken bu bağlantıyı bilmek, hikâyeyi Türk ziyaretçi için ayrıca anlamlı kılıyor.

Küçük tapınakta neler var?

Büyük tapınağın hemen yanındaki küçük tapınak, kraliçe Nefertari ve aşk, müzik, annelik tanrıçası Hathor için yapıldı. Cephesinde yaklaşık 10 metrelik altı ayakta heykel bulunur: dördü Ramses'i, ikisi Nefertari'yi gösterir. Bir kraliçenin firavunla aynı boyda betimlenmesi Mısır sanatında oldukça nadirdir. İçerideki sütunların başlıkları Hathor'un inek kulaklı yüzüyle süslüdür; duvarlarda Nefertari'nin tanrıçalara sunu yaptığı zarif sahneler yer alır.

Ramses'in eşine verdiği değer tapınağın adanma yazıtına da yansımıştır: yazıtta tapınağın, "güneşin uğruna parladığı" büyük kraliyet eşi Nefertari için yapıldığı söylenir. Luksor'un batı yakasındaki Kraliçeler Vadisi'nde bulunan ve renkleriyle ünlü Nefertari mezarını da görecekseniz, iki yeri birbirini tamamlayan bir hikâye olarak düşünebilirsiniz.

Ebu Simbel'de güneş olayı nasıl gerçekleşir?

Büyük tapınak, kayanın onlarca metre içine uzanan bir eksen üzerine kuruludur. Bu eksen öyle hesaplanmıştır ki yılda iki kez, 22 Şubat ve 22 Ekim civarında, gün doğumunda güneş ışınları koridoru boydan boya geçip en içteki kutsal odaya ulaşır. Orada yan yana oturan dört heykelden üçü, yani Amon-Ra, Ra-Horakhti ve tanrılaştırılmış Ramses aydınlanır. Yeraltı dünyasıyla ilişkilendirilen Ptah ise büyük ölçüde gölgede kalır.

Bu tarihlerin firavunun doğum günü ya da tahta çıkışıyla ilgili olduğu sık anlatılır, ancak bu kanıtlanmış bir bilgi değildir. Olay günlerinde Ebu Simbel'de festival havası yaşanır: ziyaretçiler gece yola çıkar, iç odayı birkaç saniyeliğine görebilmek için uzun sıralar oluşur. Kalabalık sevmiyorsanız tapınakların yılın diğer günlerinde de en az o kadar etkileyici olduğunu unutmayın.

Tapınaklar nasıl taşındı?

1960'larda Yüksek Baraj'ın yapımıyla Nasır Gölü yükselmeye başlayınca Ebu Simbel suların altında kalma tehlikesiyle karşılaştı. UNESCO öncülüğünde başlatılan uluslararası kampanyayla, 1964-1968 yılları arasında iki tapınak yaklaşık bin büyük bloğa kesildi. Blokların çoğu 20 ton civarındaydı. Tapınaklar, eski yerlerinin yaklaşık 65 metre yukarısında ve 200 metre kadar gerisinde, yapay bir tepenin içine yeniden kuruldu.

Bugün dışarıdan bakan biri bu ameliyatı fark etmez; dikkatli bakarsanız cephedeki ince kesik çizgileri seçebilirsiniz. Tapınakların bir dönem neredeyse tamamen kuma gömülü olduğunu da ekleyelim: 1813'te İsviçreli gezgin Johann Ludwig Burckhardt cephenin yalnız üst kısmını görebilmişti, giriş birkaç yıl sonra açıldı.

Asvan'dan Ebu Simbel'e nasıl gidilir?

İki seçenek var:

• Kara yolu: Yaklaşık 280 kilometrelik yol, çölün ortasından geçer ve tek yön 3-4 saat sürer. Turlar gün doğmadan, çok erken saatte yola çıkar; tapınaklarda iki üç saat geçirdikten sonra öğleden sonra Asvan'a dönülür.
• Uçak: Asvan'dan kısa bir iç hat uçuşu yolu çok kısaltır ama sefer sayısı sınırlıdır ve tapınaklarda geçirilecek süre daha kısa olabilir.

Ebu Simbel'de gece kalanlar, akşam düzenlenen ses ve ışık gösterisini izleyip tapınakları sabah kalabalık gelmeden görebilir. Daha az bilinen bir seçenek de Asvan ile Ebu Simbel arasında Nasır Gölü üzerinde yapılan birkaç günlük göl gemisi yolculuklarıdır; bu rotada göl kıyısına taşınmış diğer Nubya tapınakları da ziyaret edilir.

Varınca ziyaret nasıl geçer?

Otoparktan sonra tapınakları gizleyen yapay tepenin çevresinden dolanan kısa bir yürüyüş yolu başlar. Yolun sonunda Nasır Gölü'nün mavisi açılır ve dev cephe birden karşınıza çıkar; bu ilk an, gezinin en çok hatırlanan anıdır. Önce büyük tapınağı, ardından Nefertari'nin tapınağını gezin. İç mekânlar havasız ve sıcak olabilir, kalabalık anlarda kısa molalar verin. Dönüşte göl kıyısında birkaç dakika oturup cepheye bir kez daha bakmayı ihmal etmeyin.

Nil cruise turunda Ebu Simbel var mı?

Nil cruise turumuzun programında Ebu Simbel yer almıyor. Asvan'da geçirilen süre içinde isteğe bağlı olarak ayrıca planlanabilir; ancak gemideki gezi saatleri ve Asvan'dan Kahire'ye iç hat uçuşuyla çakışmaması gerekir. Bu yüzden Ebu Simbel'i görmek istiyorsanız rezervasyon sırasında acentamızla konuşmanızı öneririz; uygun zamanlamayı birlikte değerlendiririz. Asvan'daki diğer duraklar için Asvan gezi rehberimize, gemide geçen günler için Nil cruise rehberimize bakabilirsiniz.

Ne giyilir, fotoğraf için ne bilinmeli?

Kış aylarında çöl sabahları şaşırtıcı derecede soğuk olabilir, öğleye doğru ise güneş yakar. Katmanlı giyinin: sabah için bir hırka ya da ince mont, öğle için hafif bir gömlek. Şapka, güneş gözlüğü, güneş kremi ve kapalı şişe su vazgeçilmezlerdir. Mevsimlere göre hava için Mısır'a ne zaman gidilir yazımıza göz atabilirsiniz.

Büyük tapınak doğuya bakar; cephe en güzel sabah ışığında görünür. Dev heykellerin ölçeğini göstermek için kadraja bir insan figürü alın. İç mekânda fotoğraf kuralları zaman zaman değişebilir; flaş kullanılmaz.

Sık sorulan sorular

Ebu Simbel güneş olayı hangi tarihlerde olur?

Güneş ışınları her yıl 22 Şubat ve 22 Ekim civarında, gün doğumunda büyük tapınağın iç odasına ulaşır. Bu günlerde yoğunluk çok yüksektir, planınızı erkenden yapın.

Asvan'dan Ebu Simbel'e kaç saatte gidilir?

Kara yoluyla tek yön 3-4 saat sürer. Kısa bir iç hat uçuşu da seçenekler arasındadır.

Nil cruise turuna Ebu Simbel dahil mi?

Hayır, programımızda Ebu Simbel yok. Asvan'dayken isteğe bağlı olarak ayrıca planlanabilir; gemi programıyla uyumu için rezervasyon sırasında acentamızla konuşun.

Ebu Simbel'de ne kadar zaman geçirilir?

İki tapınak için bir buçuk iki saat yeterlidir. Kara yoluyla gelen turlarda genellikle iki üç saat kalınır.