Edfu ve Kom Ombo tapınakları: Nil cruise'un durakları

Edfu ve Kom Ombo, Luksor ile Asvan arasında Nil kıyısında yükselen iki Ptolemaios dönemi tapınağıdır. Edfu'daki tapınak şahin başlı tanrı Horus'a adanmıştır ve Mısır'ın en iyi korunmuş tapınağı olarak bilinir; Kom Ombo ise timsah tanrısı Sobek ile Büyük Horus'u (Haroeris) aynı çatı altında onurlandıran simetrik bir çift tapınaktır. Her biri için bir saat ile bir buçuk saat yeterlidir.

Bu tapınaklar neden "geç dönem" sayılır?

Büyük İskender'in ölümünden sonra Mısır'ı, onun generallerinden Ptolemaios'un soyundan gelen Makedon kökenli bir hanedan yönetti (MÖ 305 - 30). Ptolemaioslar Yunanca konuşan bir saraydan ülkeyi yönetseler de halkın gözünde meşru olmak için kendilerini firavun olarak gösterdiler ve geleneksel Mısır üslubunda tapınaklar yaptırdılar.

Bu yüzden Edfu ve Kom Ombo, Karnak'ın en eski bölümlerinden bin beş yüz yılı aşkın süre sonra yapılmış olmalarına rağmen tamamen klasik Mısır görünümündedir. Gezgin için büyük avantajları var: çatıları, duvarları ve yazıtları çok daha eksiksiz kalmıştır. Bir Mısır tapınağının girişten en içteki kutsal odaya kadar nasıl işlediğini anlamak için en iyi örneklerdir.

Gezerken şu düzene dikkat edin: pilondan açık avluya, oradan sütunlu salona ve sunu odalarına, en sonda da kutsal odaya ilerledikçe zemin hafifçe yükselir, tavan alçalır, ışık azalır. Bu bilinçli bir tasarımdır. Halkın girebildiği aydınlık avludan, yalnız firavunun ve baş rahibin girebildiği karanlık kutsal odaya doğru dünyadan tanrıya yaklaşırsınız. Bu mantığı bir kez Edfu'da görünce Karnak'taki yıkık bölümleri de zihninizde tamamlayabilirsiniz. Dönemleri yerine oturtmak isterseniz Antik Mısır tarihi yazımıza göz atabilirsiniz.

Edfu Horus Tapınağı'nda neler görülür?

Tapınağın yapımına MÖ 237'de III. Ptolemaios döneminde başlandı ve süslemeleriyle birlikte MÖ 57'de, XII. Ptolemaios döneminde tamamlandı. Yaklaşık 180 yıllık bu inşaatın ardından tapınak yüzyıllar içinde kum ve molozla doldu; üstüne evler bile yapıldı. 19. yüzyılın ortasında Fransız Mısırbilimci Auguste Mariette'in kazılarıyla yeniden gün ışığına çıktı. Bugünkü olağanüstü durumunu büyük ölçüde bu uzun "saklanma" dönemine borçludur.

Girişte, yaklaşık 36 metre yüksekliğindeki dev pilon sizi karşılar. Kapının iki yanında, Horus'u şahin olarak gösteren granit heykeller durur; ziyaretçilerin en sevdiği fotoğraf karesi budur.

Avludan sonra sütunlu salonlar, sunu odaları ve en içte kutsal oda gelir. Kutsal odadaki granit naos, yani tanrının heykelini barındıran taş tapınakçık, tapınağın kendisinden de eskidir ve MÖ 4. yüzyıldan kalır. Dış koridorun duvarlarında ise Horus'un, babası Osiris'i öldüren amcası Set'e karşı verdiği mücadele anlatılır; Set bu sahnelerde çoğu zaman su aygırı olarak gösterilir.

Edfu yazıtları, tapınakta yapılan törenler hakkında da çok şey söyler. Bunlardan en ünlüsü "Güzel Buluşma Bayramı"dır: Dendera'daki Hathor heykeli her yıl Nil'den kayıkla Edfu'ya getirilir, Horus ile Hathor'un kutsal birlikteliği günlerce kutlanırdı.

Kom Ombo neden "çift tapınak" olarak anılır?

Kom Ombo, Nil'in kıvrıldığı bir tepenin üzerinde, iskeleye birkaç dakikalık yürüme mesafesindedir. Yapımına MÖ 2. yüzyılda Ptolemaioslar döneminde başlandı, süslemeleri Roma döneminde de sürdü. Tapınağın en ilginç yanı planıdır: iki giriş, yan yana iki salon dizisi ve en sonda iki ayrı kutsal oda. Bir yarısı timsah tanrısı Sobek'e, diğer yarısı Büyük Horus'a adanmıştır.

Bölgede Nil timsahlarının bol olduğu dönemlerde, suyun ve bereketin gücünü temsil eden Sobek'i hoşnut tutmak önemliydi. Tapınağın yanındaki küçük Timsah Müzesi'nde, yakındaki mezarlıklardan çıkarılan mumyalanmış timsahlar ve timsah lahitleri sergilenir.

Kom Ombo'da gözünüzü dört açmanız gereken birkaç ayrıntı var:

• Tıbbi aletler kabartması: Dış koridordaki bir kabartmada, pek çok kişinin cerrahi alet olarak yorumladığı nesneler görülür. Bu yorum araştırmacılar arasında tartışmalıdır, ama yine de rehberlerin en sevdiği duraktır.
• Takvim kabartmaları: Duvarlarda tören günlerini ve sunuları listeleyen takvim bölümleri bulunur.
• Nil ölçer: Taşkın seviyesini ölçmek için kullanılan basamaklı kuyu; seviye, o yılın hasadını ve vergisini belirlerdi.

Kom Ombo, akşam ışıklandırmasıyla özellikle güzeldir; gemi gece kıyıdayken tapınağı güverteden izlemek ayrı bir keyif verir. Tapınağın Nil'e bu kadar yakın durması rastlantı değildir: suyun ve timsahların efendisi sayılan Sobek için nehir kıyısından daha uygun bir yer düşünülemezdi.

Nil cruise programında Edfu ve Kom Ombo

Nil cruise turumuzda gemide 4 gece tam pansiyon konaklanır ve program akışında Luksor, Esna, Kom Ombo ve Asvan yer alır. Kom Ombo'daki Sobek Tapınağı ile Kom Ombo Müzesi programın öne çıkanları arasındadır. Luksor ile Asvan arasında seyreden gemilerin büyük çoğunluğu Edfu'da da yanaşır; ancak programımızın gün gün akışında Edfu adı geçmediği için, bu ziyaretin sizin tarihinizdeki gemi programında olup olmadığını rezervasyon sırasında mutlaka teyit edin.

Cruise boyunca gezilere gemi rehberi eşlik eder. Müze ve ören yeri girişleri tur fiyatına dahil değildir; güncel tutarı tur sayfasının "Fiyata dahil değil" bölümünde bulabilirsiniz. Gemide günlerin nasıl geçtiğini Nil cruise rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Rotadaki bir diğer kasaba olan Esna, Nil üzerindeki savağıyla bilinir: güneye giden gemiler buradaki kilit havuzundan sırayla geçer. Kasabanın ortasında, Roma döneminden kalma sütunlu salonuyla koç başlı tanrı Hnum'un tapınağı durur. Son yıllardaki restorasyon çalışmaları, salonun tavanındaki renkleri yeniden ortaya çıkardı; gemi programınız izin verirse kısa bir ziyareti hak eder.

Ziyaret için pratik ipuçları

Edfu'da gemiler iskeleye yanaşır ve tapınağa genellikle at arabası (hantur) ya da araçla gidilir. At arabasıyla gidecekseniz ücreti ve bahşişi binmeden netleştirin; bahşiş alışkanlıkları için Mısır'da bahşiş yazımıza bakabilirsiniz. Kom Ombo ise iskeleye yakın olduğu için çoğu zaman yürüyerek gezilir. Edfu'daki kısa araba yolculuğu, kasabanın sabah telaşını, pazar yerini ve gündelik hayatını yakından görmenizi de sağlar.

Her iki tapınak da açık alandadır ve gölge sınırlıdır. Şapka, güneş gözlüğü, kapalı şişe su ve rahat ayakkabı yanınızda olsun. Kış aylarında bile öğle güneşi sert olur; sabah ve akşamüstü ziyaretleri hem daha serin hem de fotoğraf için daha uygundur.

Sık sorulan sorular

Edfu Tapınağı neden bu kadar iyi korunmuş?

Görece geç bir dönemde, Ptolemaioslar zamanında yapıldı ve yüzyıllarca kum ve moloz altında kaldı. Bu örtü, duvarları ve çatıyı aşınmadan korudu.

Kom Ombo Tapınağı hangi tanrılara adanmıştır?

Timsah tanrısı Sobek'e ve şahin başlı Büyük Horus'a (Haroeris). Tapınak iki tanrı için simetrik olarak ikiye bölünmüştür.

Edfu ve Kom Ombo'yu gezmek ne kadar sürer?

Edfu için bir buçuk saat, Kom Ombo ve Timsah Müzesi için bir saat civarı yeterlidir. Cruise programlarında genellikle aynı gün ya da art arda iki gün içinde gezilirler.

Nil cruise olmadan Edfu ve Kom Ombo gezilebilir mi?

Evet, iki tapınak da Luksor ile Asvan arasındaki kara yolunun üzerindedir ve araçla yapılan transferlerde durak olarak eklenebilir. Yine de bu iki tapınağı en rahat gezmenin yolu Nil cruise'dur.