Karnak Tapınağı rehberi: sütunlar ormanında bir gün

Karnak, Luksor'un kuzey ucunda, tanrı Amon-Ra'ya adanmış ve yaklaşık iki bin yıl boyunca firavunların durmadan genişlettiği dev bir tapınak kompleksidir; dünyanın en büyük antik dinî yapı topluluklarından biri sayılır. Ziyaretçilerin gezdiği ana bölüm Amon-Ra alanıdır. Rahat gezmek için iki üç saat ayırın; en etkileyici an, 134 sütunlu Büyük Sütunlu Salon'a adım attığınız andır.

Karnak'ı kim, ne zaman yaptı?

Karnak tek bir firavunun eseri değildir. Hikâye, Orta Krallık'ta I. Senusret döneminde (MÖ 20. yüzyıl civarı) yapılan mütevazı bir tapınakla başlar. Teb'in Mısır'ın dinsel merkezi olduğu Yeni Krallık'ta ise hemen her firavun buraya bir pilon, bir dikilitaş, bir salon ya da en azından bir kabartma ekledi. Ekleme ve onarımlar Ptolemaioslar dönemine kadar sürdü.

Bu yüzden Karnak'ı bir bina değil, kat kat yazılmış bir tarih kitabı gibi okumak gerekir. Tapınak, Teb üçlüsü denen tanrı ailesine adanmıştır: Amon, eşi Mut ve oğulları Honsu. Kompleks üç kutsal alandan oluşur: ortadaki büyük Amon-Ra alanı, güneydeki Mut alanı ve kuzeydeki Montu alanı. Turistik ziyaretlerin neredeyse tamamı Amon-Ra alanında geçer. Dönemleri birbirine bağlamak isterseniz Antik Mısır tarihi yazımız iyi bir başlangıç olur.

Karnak'ta hangi sırayla gezilir?

Tapınak batıdan doğuya, yani Nil'den içeri doğru ilerleyen bir eksen üzerine kurulu. Klasik gezi rotası şöyledir:

1. Koç başlı sfenksler: Girişte sizi iki sıra halinde koç başlı sfenksler karşılar. Koç, Amon'un kutsal hayvanıydı; her sfenksin pençeleri arasında küçük bir firavun heykeli durur.
2. Birinci pilon: Kompleksin en yeni ve en geniş kapısı hiç tamamlanmadı. Arkasındaki kerpiç rampa kalıntıları, dev taşların nasıl yukarı taşındığına dair ipucu verir.
3. Büyük avlu: Burada III. Ramses'in küçük tapınağı ve bir zamanlar on sütunlu bir köşkün tek ayakta kalan sütunu durur. İkinci pilonun önündeki dev ayakta heykel, ziyaretçilerin en çok fotoğrafladığı noktalardandır.
4. Büyük Sütunlu Salon: Karnak'ın kalbi. Aşağıda ayrıca anlatıyoruz.
5. Dikilitaşlar: I. Thutmose'un ve Hatşepsut'un dikilitaşları, salondan sonra karşınıza çıkar.
6. III. Thutmose'un Bayram Salonu: Arka bölümdeki bu salonun bir odasında, firavunun Suriye seferlerinde gördüğü bitki ve hayvanları gösteren "botanik bahçesi" kabartmaları vardır.
7. Kutsal göl: Rahiplerin arınma törenleri için kullandığı taş kenarlı gölün yanında III. Amenhotep'in dev granit skarabe heykeli durur.

Büyük Sütunlu Salon neden bu kadar ünlü?

Salonda 16 sıra halinde 134 sütun yükselir. Ortadaki iki sırada bulunan 12 sütun yaklaşık 21 metre boyundadır ve açık papirüs çiçeği biçiminde başlıklar taşır; yanlardaki 122 sütun daha alçaktır ve kapalı papirüs tomurcuğunu andırır. Salonun yapımına I. Seti döneminde başlandı, süslemesi oğlu II. Ramses döneminde tamamlandı.

Eski Mısırlılar için bu salon, dünyanın yaratılışında sulardan yükselen ilk toprağı çevreleyen papirüs bataklığını simgeliyordu. Bir zamanlar üstü taş bloklarla kapalıydı; ortadaki yüksek bölümün yan pencerelerinden süzülen ışık, içeride loş ve gizemli bir hava yaratıyordu. Bugün çatı yok ama sütunların üzerindeki kabartmaların bazılarında renk izleri hâlâ görülebilir.

Salonun duvarlarındaki kabartmalar da ilginç bir fark gösterir: kuzey yarısında I. Seti dönemine ait, hafif kabartılmış ince işçilik; güney yarısında ise II. Ramses'in daha hızlı ve derin oyma tekniği. İki yarıyı karşılaştırmak, baba ile oğulun üslubunu yan yana görmek demektir. Salonda kendinizi küçük hissetmeniz normaldir; sütunların dibinde durup yukarı bakmak, Karnak'ın en akılda kalan deneyimidir. Fotoğraf çekerken ölçeği göstermek için bir arkadaşınızı sütunun dibine yerleştirin.

Hatşepsut'un dikilitaşı neyi anlatır?

Kadın firavun Hatşepsut, Asvan'daki ocaklardan çıkarılan tek parça pembe granitten iki dikilitaş diktirdi. Ayakta kalanı yaklaşık 30 metre boyundadır ve Mısır'da yerinde duran en yüksek antik dikilitaşlardan biridir. Hatşepsut'tan sonra tahta geçen III. Thutmose, dikilitaşın alt kısmını duvarla çevirtti; ironik biçimde bu duvar, yazıtların iyi korunmasını sağladı.

Hatşepsut'un hükümdarlığını ve batı yakasındaki teraslı tapınağını Hatşepsut yazımızda ayrıca anlattık.

Açık Hava Müzesi'ne uğramaya değer mi?

Ana kompleksin kuzey tarafındaki Açık Hava Müzesi, ziyaretçilerin çoğunun atladığı ama meraklılar için çok değerli bir köşedir. Burada, sonraki firavunların kendi pilonlarının içini doldurmak için söküp kullandığı eski yapıların blokları yeniden bir araya getirildi. En güzel örnek, I. Senusret'in kabartmaları neredeyse kusursuz korunmuş Beyaz Şapeli'dir; Karnak'ın bilinen en eski yapılarından biridir. Hatşepsut'un kırmızı kuvarsitten yaptırdığı Kırmızı Şapel de aynı alanda yeniden kuruldu. Bu bölüm için ayrı bilet istenebilir; zamanınız varsa yarım saat ayırın.

Karnak ile Luksor Tapınağı arasındaki bağ ne?

İki tapınak, yaklaşık 2,7 kilometrelik Sfenksler Yolu ile birbirine bağlanır. Antik çağda her yıl düzenlenen Opet Bayramı'nda Amon, Mut ve Honsu'nun heykelleri kutsal kayıklar içinde Karnak'tan Luksor Tapınağı'na taşınırdı. Bu yol uzun kazı ve düzenleme çalışmalarından sonra 2021'de yeniden açıldı. Luksor'un diğer duraklarıyla birlikte planlamak için Luksor gezi rehberimize bakabilirsiniz.

Karnak'ı gezmek ne kadar sürer, ne zaman gidilmeli?

Ana rotayı rehber eşliğinde gezmek bir buçuk iki saat sürer; kendi başınıza dolaşıp fotoğraf çekmek isterseniz üç saati bulabilir. Kompleks çok geniş ve gölgesi sınırlıdır. Tur otobüslerinin yoğunlaştığı orta saatler yerine, sabah açılışa yakın ya da öğleden sonranın geç saatlerinde gitmek hem serinlik hem de daha sakin fotoğraflar için iyidir. Akşamları düzenlenen ses ve ışık gösterisi de Karnak'ı başka bir gözle görmenin yoludur.

Taş zemin düzensiz, mesafeler uzun: rahat, kapalı ayakkabı giyin. Şapka, güneş gözlüğü ve su yanınızda olsun. Tapınak alanında kıyafet kuralı yoktur ama güneşe karşı omuzlarınızı örten hafif bir gömlek iyi fikirdir.

Karnak, Luksor'u kapsayan programlarımızın hepsinde yer alıyor: Hurghada'dan yapılan Luksor gezisinde Krallar Vadisi ve Hatşepsut Tapınağı ile aynı gün gezilir, Nil cruise turunda ise Luksor'daki doğu yakası gezileri arasındadır.

Sık sorulan sorular

Karnak Tapınağı hangi tanrıya adanmıştır?

Karnak'ın ana bölümü Teb'in baş tanrısı Amon-Ra'ya adanmıştır. Kompleks ayrıca Amon'un eşi Mut'a ve savaş tanrısı Montu'ya ayrılmış alanları da kapsar.

Karnak Tapınağı'nda kaç sütun var?

En ünlü bölüm olan Büyük Sütunlu Salon'da 134 sütun bulunur. Ortadaki 12 sütun yaklaşık 21 metre boyundadır.

Karnak'ı gezmek kaç saat sürer?

Ana bölümler için iki saat yeterlidir. Kutsal göl, Bayram Salonu ve fotoğraf molalarıyla birlikte üç saat ayırmak daha rahattır.

Karnak Tapınağı ile Luksor Tapınağı aynı yer mi?

Hayır, iki ayrı tapınaktır. Karnak şehrin kuzeyinde, Luksor Tapınağı şehrin ortasındadır ve ikisi Sfenksler Yolu ile birbirine bağlanır.

Karnak'ı rehbersiz gezmek mantıklı mı?

Kendi başınıza da gezebilirsiniz ama Karnak'ta neye baktığınızı bilmek deneyimi değiştirir. Hangi firavunun hangi bölümü yaptırdığını, kabartmalarda kimin kime sunu yaptığını anlatan bir rehberle iki saat, rehbersiz üç saatten çok daha dolu geçer.